امسال «حسینیه معلی» دو تفاوت آشکار با سالهای قبل داشت؛ نخست اینکه خیمهاش در جوار بارگاه مطهر امام رضا(ع) برپا شد که خود قرنهاست پناهگاه دلهای داغدار و مشتاق است؛ جایی که نوای صلوات خاصه با مرثیههای محرم درهم آمیخت و دیگر اینکه سوگ سیدالشهدا(ع) با سوگ رهبر شهید و شهدای جنگ رمضان پیوند خورد.
فصل جدید این برنامه تنها با تغییر لوکیشن آغاز نشد؛ بلکه حال و هوایی متفاوت پیدا کرد. «حسینیه معلی» که در سالهای گذشته به یکی از مهمترین برنامههای آیینی رسانه ملی تبدیل شده بود، این بار در متن روزهای مقاومت و همبستگی ملی روی آنتن رفت؛ روزهایی که مردم ایران در کنار عزاداری برای سالار شهیدان، یاد رهبر شهید و شهیدان اقتدار را نیز زنده نگه داشتند و این فصل متأثر از پرچمداری ملت مبعوث شده در خیابانها، محتوایی از جنس مقاومت مردم در روزهای جنگ و شبهای میدانداری در ایام آتشبس داشت.
فصل جدید این برنامه در اتفاقی مبارک در دارالقرآن (مدرسه تاریخی دودر) در جوار مضجع شریف امام هشتم(ع) ضبط و تولید شد تا حال و هوای معنوی آستان مقدس رضوی، فضای معنوی و روحانی برنامه را دوچندان کند و چه جایی بهتر از قبلهگاه هشتم برای علم کردن خیمه حسینی.
نخستین قسمت برنامه نیز با اذن عزای حضرت رضا(ع) و صلوات خاصه پیوند خورد تا پلی از ارادت و عشق از مشهد تا کربلا در قلب دلدادگان ولایی راه بکشد.
این برنامه در فصل جدید با حضور ذاکرانی همچون حاج سیدمجید بنیفاطمه، حاجمهدی رسولی، حاج سیدرضا نریمانی و کربلایی امیر برومند و با اجرای نجمالدین شریعتی از نخستین شب ماه عزا تا پایان دهه اول محرم روی آنتن میرود. حجتالاسلام سیدحسین آقامیری نیز به عنوان کارشناس مذهبی همچون سال گذشته در میز ذاکران حضور دارد تا در کنار دیگر میزبانان برنامه علاوه بر مرثیهخوانی، به تبیین مفاهیم و معارف عاشورایی بپردازد.
چرا معلی، موفق شد؟
مهمترین ویژگی فصل تازه حسینیه معلی را میتوان حفظ اصالت در کنار نوآوری و روزآمدی دانست؛ چرا که در فضای رقابتی رسانه، خلاقیت دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است و برنامههای مذهبی نیز برای حفظ ارتباط با مخاطب باید همواره حرفی تازه برای گفتن داشته باشند. ازاینرو در روزگار رسانههای پرتعداد و پراکنده، کمتر برنامهای توانسته است ضمن حفظ شأن و حرمت شعائر دینی، تصویری واقعی و جامع از تنوع فرهنگی، قومی و مذهبی مردم ایران و جهان اسلام ارائه بدهد و برنامه تلویزیونی «حسینیه معلی» دقیقاً در همین خلأ متولد شد؛ یک بستر فاخر رسانهای برای روایت آیینها، رسوم و جلوههای متنوع مردم در تعظیم شعائر حسینی.
موفقیت حسینیه معلی از همان سالهای نخست در این بود که تلاش نکرد صرفاً یک مجلس مداحی را به قاب تلویزیون منتقل کند. این برنامه به سراغ «روایت هیئت» رفت؛ روایتی که در آن علاوه بر مرثیه و سوگواری، سبک زندگی، فرهنگ بومی و آیینهای ریشهدار مردم ایران نیز دیده میشود. از همین رو، مخاطبان با تماشای آن تنها شنونده یک نوحه یا روضه نیستند، بلکه با جلوههای مختلف ارادت مردم نقاط گوناگون کشور به سیدالشهدا(ع) آشنا میشوند.ضمن اینکه مضامین این فصل، روزآمد شده و شعر مداحیها کاملاً همسو با اتفاقهای روز جامعه، موضعمند است و نوحههایی توسط ذاکران خوانده میشود که این شبها در کف خیابان از گلوی مردم مبعوث شده، فریاد زده میشد تا اقتدار و اتحاد ملت ایران را به رخ دشمن بکشد. شاید کمتر کسی تصور میکرد یک برنامه تلویزیونی به یک حسینیه بزرگ عزاداری حسینی در ایران و جهان تشیع تبدیل شود، اما حسینیه معلی چنین کارکردی پیدا کرد. برنامهای که به جایگاه هیئت، هیئتداری و مداحی در این سالها پرداخته است و علاوه بر اینکه حزن عزیز عاشورا را برایمان زنده میکند، قدمهای مؤثری در روشنگری و بصیرتافزایی مردم هم برداشته است.
برنامهای که به نظر میرسد تبدیل به یکی از کانونهای جهاد تبیین با گستره فراگیر رسانه ملی شده و به فرمایش رهبر شهید جامه عمل پوشانده است. حضرت آیتالله العظمی خامنهای در دیداری با مداحان اهل بیت(ع) در اسفند۱۴۰۰ گفته بودند: «هیئت، کانون جهاد است؛ جهاد فی سبیل الله، جهاد در راه احیای مکتب اهل بیت(ع). ائمه(ع) چه جور جهادی میکردند؟ ائمه، جهاد نظامی که نمیکردند؛ جز معدودی، بقیه ائمه(ع) که با شمشیر نجنگیدند؛ جهادشان چه بود؟ «جهاد تبیین». هیئت، محل جهاد تبیین است».
احیای آیینهای کمتر دیده شده
یکی از اتفاقهای مهم در برنامه حسینیه معلی، احیای آیینهای عزاداری است. این برنامه، آینهای است از آنچه در کوچهها و خیابانهای ایران و حتی فراتر از مرزها در ایام محرم جاری است؛ از آیین سنج و دمامنوازی گراش در استان فارس گرفته تا تعزیههای قائنات، از روضههای خانگی جنوب تا مراسم خاص کردستان و لرستان و حتی جلوههایی از عزاداری شیعیان در دیگر کشورهای جهان.
این برنامه، نهتنها به ما یادآوری میکند که فرهنگ عاشورا مرزی نمیشناسد، بلکه نشان میدهد اگرچه پیام واحد است؛ عشق و ارادت به امام حسین(ع)، اما شکل و زبان این ارادت، متناسب با فرهنگ، اقلیم و تاریخ هر منطقه، متفاوت و گوناگون است.
در کنار این تنوع جغرافیایی، حضور ذاکران و مداحانی از کشورهای مختلف نیز نشان میدهد پیام عاشورا محدود به مرزهای جغرافیایی نیست. این خیمه، خیمه همه دلدادگان اهلبیت(ع) است؛ از ایران و عراق گرفته تا افغانستان، پاکستان، یمن و دیگر سرزمینهایی که نام امام حسین(ع) در آنها زنده است.در واقع یکی از مهمترین دلایل ماندگاری این برنامه، توجه به تنوع فرهنگی آیینهای عزاداری در ایران است. هر فصل از برنامه، فرصتی برای معرفی سنتهایی بوده که کمتر در رسانه ملی دیده شدهاند؛ آیینهایی که نسل به نسل منتقل شده و بخشی از هویت مذهبی و فرهنگی ایرانیان را شکل دادهاند.
به همین دلیل، این برنامه در کنار کارکرد مذهبی خود، به نوعی آرشیوی زنده از میراث آیینی کشور است.بیتردید حسینیه معلی با معرفی این آیینها، به حفظ میراث فرهنگی تعظیم شعائر کمک میکند، جوانان را با اصالت عزاداریهای بومی آشنا میکند و فرصتی برای گفتوگو و تعامل فرهنگی میان شیعیان جهان فراهم میآورد.
روایت زندگی در سایه عشق اهل بیت(ع)
یکی دیگر از بخشهای تأثیرگذار حسینیه معلی روایتهای مردمی است، در این فصل علاوه بر نقل قصههایی از کرامت، نذر، دلدادگی و تجربههای زیستهای که در زندگی افراد جریان داشته، روایتهایی جانسوز از میان ماجراهای پرآشوب جنگ رمضان هم در برنامه نقل شده، از قصه خوانندهای که مداح هیئت امام حسین(ع) شد و فرزندش شفا گرفت تا روایت سوزناک همسر شهید جنگ رمضان که یکی از غمناکترین و تلخترین روایتها را از شهادت همسر جوانش در روزهای جنگ داشت، به طوری که سه شبانهروز طول کشید تا پیکر این شهید را از زیر آوار بمبهای آمریکایی- صهیونی بیرون بیاورند؛ روایتهایی که غم و حماسه را در کنار یکدیگر به تصویر میکشیدند. از سوی دیگر این برنامه تنها به برگزاری یک مجلس عزاداری بسنده نکرده و در سالهای اخیر تلاش کرده ظرفیت گسترده مخاطبان خود را در مسیر فعالیتهای اجتماعی نیز به کار بگیرد. برنامهای که یکی از پرمخاطبترین برنامههای تلویزیونی در سالهای اخیر بوده، حالا از این ظرفیت برای توسعه و فقرزدایی در کشور بهره میبرد. طرح «برکت آفتاب» که در «مهدیه معلی» و با تهیه هزار پنل خورشیدی با هدف حمایت از ایتام و ایجاد درآمد پایدار برای خانوادههای نیازمند اجرا شد در ماه محرم که ماه احسان و نذورات است در «حسینیه معلی» هم ادامه یافته است تا از راه درآمدزایی پایدار و عزتمندانه و همراهی مردم به خانواده ایتام کمک شود.
فراتر از یک برنامه تلویزیونی
«حسینیه معلی» در این سالها نشان داد برنامههای مذهبی برای تأثیرگذاری ناچارند از تکرار فاصله بگیرند. حفظ اصالت هیئتها در کنار بهرهگیری از شیوههای نوین روایت و تصویر، مسیری است که این برنامه در سالهای اخیر دنبال کرده و توانسته میان سنت و نوآوری تعادلی قابل توجه برقرار کند؛ تعادلی که کمتر در تولیدات آیینی تلویزیون دیده میشود ولی این برنامه، مسیر جدیدی را در برنامهسازی دینی و معارفی سیما گشوده است. امروز «حسینیه معلی» بیش از آنکه یک برنامه تلویزیونی باشد به بستری برای روایت فرهنگ عاشورا در ابعاد مختلف آن تبدیل شده است؛ برنامهای که هم سوگ سیدالشهدا(ع) را زنده نگه میدارد، هم آیینهای مردمی را بازنمایی میکند و هم میکوشد نسبت خود را با مسائل و دغدغههای روز جامعه حفظ کند. شاید به همین دلیل است که این برنامه در فصل جدید خود، زیر گنبد طلای امام رضا(ع)، نه فقط روایتگر حزن عاشورا، بلکه به عنوان برنامهای «کنشمند» و «موضعمند» بازتابدهنده روح مقاومت، همبستگی و امید مردم عزیزمان است.
نظر شما